in Άρθρα στα Ελληνικά

Γυναίκες και σεξισμός στην Κυπριακή κοινωνία

Χαζεύοντας στο facebook τις προάλλες, είδα δυο απανωτά status updates από δυο φίλες που δείχνουν πολύ χαρακτηριστικά το χάσμα μεταξύ αντρών-γυναικών στην Κύπρο. Η πρώτη, έγραφε ότι πήγε σε συνέντευξη για δουλειά και αφού προσλήφθηκε της ανακοίνωσαν ότι το αφεντικό θα χαρεί ιδιαιτέρως για την πρόσληψη της λόγω του όμορφου παρουσιαστικού της. Η δεύτερη, περιέγραφε πως ενώ δούλευε, μπήκε κάποιος άντρας συνεργάτης στο γραφείο και βλέποντας ότι ήταν η μόνη γυναίκα παρούσα, της παρήγγειλε καφέ. Το κερασάκι στην τούρτα, έβαλε η πρόσφατη είδηση που θέλει το χάσμα απολαβών μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Κύπρο, να είναι το μεγαλύτερο στην Ευρώπη.

Το πλέον εύκολο πράγμα που μπορούμε να κάνουμε είναι να φταίξουμε αποκλειστικά τους άντρες για το χάσμα αυτό. Η πρώτη (και απαίδευτη) εκτίμηση θα ήταν ότι αφού ζούμε σε μια πατριαρχική κοινωνία, είναι λογικό η θέση των γυναικών είναι υποβαθμισμένη. Αν όμως μείνουμε σε αυτή την αρχική εκτίμηση, δεν μπορούμε να αντιληφθούμε τις ιστορικές καταβολές και άρα και τη συνέχεια αυτής της σχέσης, αλλά ούτε και τις συμπεριφορές των ομάδων που την συντηρούν. Στις επόμενες παραγράφους θα προσπαθήσω πρώτα να αναφέρω επιγραμματικά τα χαρακτηριστικά που συνιστούν την Κυπριακή κοινωνία ως σεξιστική. Στη συνέχεια, θα ισχυριστώ ότι παρόλο που κατά μέσο όρο η γενιά μου είναι σε καλύτερη εκπαιδευτική, οικονομική και κοινωνική κατάσταση από τις προηγούμενες, παραμένει επηρεασμένη από τις στερεότυπες σεξιστικές αντιλήψεις των προηγούμενων γενιών. Κλείνοντας θα εισηγηθώ δυο τρόπους με τους οποίους μπορούμε να βελτιώσουμε την υφιστάμενη κατάσταση.

Σεξισμός στην κοινωνία

Στην Κυπριακή (και όχι μόνο) κοινωνία, βλέπουμε ότι ο διαμοιρασμός των θέσεων εργασίας, αλλά και η αμοιβή που λαμβάνει η κάθε εργασία είναι σεξιστικά διαχωρισμένος. Με άλλα λόγια, οι άντρες επιλέγουν συστηματικά συγκεκριμένες –διαφορετικές– δουλειές απ’ ότι οι γυναίκες. Παράλληλα, συστηματικά περισσότερες γυναίκες εξαιρούν τους εαυτούς τους από την αγορά εργασίας για να μεγαλώσουν τα παιδιά τους και σε περίπτωση διαζυγίου, στατιστικά περισσότερες γυναίκες ζητούν την επιμέλεια του παιδιού.

Παρόλο που πολλές φορές οι ώρες εργασίας μιας γυναίκας είναι πολλαπλάσιες ενός άντρα, η αμοιβή είναι κατά πολύ μικρότερη, καθώς η οικιακή εργασία δεν θεωρείται άξια αμοιβής.

Την ίδια στιγμή, ο όλος θεσμός της εργασίας είναι κομμένος και ραμμένος στα μέτρα των αντρών: από τη μια έχουμε την κοινωνία που επιβάλλει ότι οι γυναίκες είναι οι κύριες υπεύθυνες για το μεγάλωμα των παιδιών και από την άλλη έχουμε τους άγραφους εργασιακούς κανόνες που επιβάλλουν ότι μια επιτυχημένη καριέρα χρειάζεται τουλάχιστον 50 ώρες εργασίας ανά εβδομάδα. Αν δηλαδή λάβουμε υπόψη ότι τα παιδιά βρίσκονται στο σχολείο και άρα εκτός της ζώνης ευθύνης της μητέρας/γυναίκας μόνο 30 ώρες την εβδομάδα, τότε 10 με 20 ώρες [απλήρωτης οικιακής εργασίας] χωρίζουν κάθε μητέρα από μια επιτυχημένη καριέρα η οποία θα μπορέσει να της δώσει ουσιαστική αυτονομία από τον άντρα, του οποίου η εργασία είναι και πιο επικερδής καθώς περιορίζεται εκτός σπιτιού και άρα αμείβεται.

Κατευθυνόμενες Επιλογές

Γιατί όμως οι γυναίκες επιλέγουν να γίνουν δασκάλες αντί μηχανικοί υπολογιστών ή νοσοκόμες αντί γιατροί; Ποιά είναι η κοινωνική λογική που επιβάλλει αυτή τη συλλογική αντίδραση-επιλογή;

Η εκτίμηση μου είναι ότι λόγω της έλλειψης κοινωνικών υποδομών για επαναφορά των γυναικών στην αγορά εργασίας μετά από την άδεια εγκυμοσύνης, αυτές αναγκάζονται να επιλέγουν δουλειές τις οποίες μπορούν να διακόψουν και να συνεχίσουν χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα. Οι απαιτητικές “δουλειές καριέρας” δηλαδή απορρίπτονται καθώς δεν υπάρχουν μηχανισμοί επανένταξης των γυναικών στην αγορά εργασίας. Μια γυναίκα που έχει γεννήσει δεν έχει τη δυνατότητα κάλυψης του γνωσιακού κενού που άφησε η αποχή της από ένα απαιτητικό χώρο εργασίας.

Επιπρόσθετα οι ίδιες οι γυναίκες έχουν εσωτερικεύσει την αντίληψη που έχει η υπόλοιπη κοινωνία για το άτομο τους. Για παράδειγμα, πολλές γυναίκες θεωρούν ότι η επιλογή τους να μείνουν σπίτι να μεγαλώσουν τα παιδιά τους θα βοηθήσει την οικογένεια τους και έτσι δεν αντιμετωπίζουν την οικονομική εξάρτηση τους ως πρόβλημα. Παραχωρούν δηλαδή την αυτονομία τους (φαινομενικά) οικειοθελώς, χωρίς να αντιλαμβάνονται το βάρος της επιλογής τους, μόνο και μόνο επειδή η κοινωνία τις θέλει απομακρυσμένες από τον δημόσιο χώρο.

Ένα κλασσικό παράδειγμα της εσωτερίκευσης της αντίληψης της κοινωνίας είναι μια γυναίκα που πιστεύει ότι μόνο εκείνη είναι σε θέση να μαγειρέψει και να σιδερώσει (καλά). Η γνώση αυτή την κάνει να νοιώθει αφενός ικανοποιημένη που η ίδια μπορεί να παρέχει αυτές τις υπηρεσίες στην οικογένεια της και αφετέρου οίκτο/συμπάθεια για τον σύντροφο της που δεν είναι σε θέση να σιδερώσει, να καθαρίσει ή να μαγειρέψει. Η ίδια έχει δεχτεί αυτή την κατάσταση ως δεδομένη, παρόλο που δεν υπάρχει καμιά επιστημονική ένδειξη που να εισηγείται ότι οι άντρες δεν είναι σε θέση να μαγειρέψουν τόσο καλά όσο οι γυναίκες. Ως εκ τούτου, το στερεότυπο αυτό με το οποίο δικαιολογεί η συγκεκριμένη γυναίκα τη συμπεριφορά της, συντηρείται αποκλειστικά λόγω της προαναφερθείσας εσωτερίκευσης.

Ακόμα όμως κι αν οι γυναίκες αντιληφθούν ότι συγκεκριμένες αντιλήψεις ή συμπεριφορές τους είναι αποτέλεσμα κοινωνικής επιβολής, δεν σημαίνει ότι θα σταματήσουν να τις έχουν. Μπορεί για παράδειγμα κάποια γυναίκα να αντιλαμβάνεται ότι ο λόγος που θεωρεί κομψό ένα ζευγάρι γόβες οφείλεται αποκλειστικά στην αντίληψη που έχει η κοινωνία για τις γόβες. Η συνειδητοποίηση όμως των αιτιών που καθιστούν συγκεκριμένες επιλογές ελκυστικές, δε σημαίνει ότι αλλάζει αυτές τις επιλογές. Δε σημαίνει δηλαδή, ότι ξαφνικά η εν λόγω γυναίκα θα θεωρεί τις γόβες άσχημες.

Με λίγα λόγια, το τί θεωρούμε επιλογή μας είναι πολύ σχετικό γιατί συχνά επιλέγουμε βάση της γνώσης μας και των συνθηκών που έχουμε διαθέσιμες. Ένας φτωχός που σκέφτεται τί αυτοκίνητο να αγοράσει, θα απορρίψει μια ferrari επειδή δεν έχει τα λεφτά να την αγοράσει και την ίδια ώρα ενδεχομένως να εκλογικεύσει την απόφαση του ισχυριζόμενος ότι η ferrari είναι υλιστική επιλογή, παρόλο που αν κέρδιζε μερικά εκατομμύρια θα την αγόραζε. Έτσι λοιπόν συμβαίνει και με πολλές γυναίκες. Υποβαθμίζουν τους στόχους τους λόγω των μειωμένων επιλογών που έχουν. Με τον ίδιο σκεπτικό που ο γιος ενός αγρότη σε ένα απομακρυσμένο χωριό πιθανότατα θα συνεχίσει τη δουλειά του πατέρα του, έτσι και οι γυναίκες συντηρούν οι ίδιες σε μεγάλο βαθμό τη στάση της κοινωνίας απέναντι τους.

Το πιο μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν όμως οι σύγχρονες Κύπριες γυναίκες είναι ότι παρόλο το εκπαιδευτικό τους επίπεδο, αδυνατούν να εκτιμήσουν τις επιλογές τους καθώς δεν έχουν αναπτύξει τις βασικές ικανότητες που χρειάζονται για το σκοπό αυτό. Ο τρόπος με τον οποίο η κυπριακή οικογένεια γαλούχισε τις γυναίκες της γενιάς μου τους έχει στερήσει την ικανότητα να αντιληφθούν στο έπακρο τις επιλογές οι οποίες ανοίγονται μπροστά τους. Ως αποτέλεσμα η πλειοψηφία των γυναικών τις γενιάς μου δεν μπορεί να αντιληφθεί ότι δεν χρειάζεται να υιοθετήσει το μοντέλο που καθόρισε η κοινωνία. Για παράδειγμα, παρόλο που πολλές γυναίκες έχουν όνειρα και επαγγελματικές βλέψεις, παρόλα αυτά η απόλυτη καταξίωση για αυτές είναι εκείνη που τους επέβαλε η κοινωνία στα πρώτα χρόνια της ζωής τους, ότι δηλαδή για κάποιο λόγο όλοι είμαστε ταγμένοι στον σκοπό του γάμου (και άρα στο μοντέλο υποταγής που αναφέρθηκε πιο πάνω), ο οποίος αποτελεί και την απόλυτη καταξίωση.

Τί μπορούμε να κάνουμε;

Ποιές είναι όμως οι επιλογές μας; Τι μπορούμε να κάνουμε σαν κοινωνία; Τι πρέπει να γίνει για να καταρριφθεί το μοντέλο οικογένειας όπου ο άντρας είναι ο άρχοντας του σπιτιού και η γυναίκα μια διασταύρωση καθαρίστριας, νταντάς, και μαγείρισσας.

(α) Διαμοιρασμός αμοιβής
Μια από τις λύσεις θα ήταν η αμοιβή της οικιακής εργασίας της γυναίκας ούτως ώστε να μην είναι εξαρτημένη οικονομικά από τον άντρα. Όταν λέμε “διαμοιρασμό αμοιβής”, δεν εννοούμε την πενιχρή σύνταξη του κράτους, αλλά τον ίσο διαμοιρασμό των εσόδων του άντρα, καθώς η γυναίκα είναι υπεύθυνη για το σταθερό περιβάλλον που ο άντρας απολαμβάνει και που τον καθιστά σε θέση να φέρει εις πέρας τις εργασίες του, χωρίς να ανησυχεί για το διάβασμα των παιδιών, το σιδέρωμα, το καθάρισμα, το πλύσιμο, το φαγητό, το συγύρισμα κτλ. Η γυναίκα δηλαδή πρέπει να πάψει να είναι αφιλοκερδώς υπεύθυνη για την παροχή της απαιτούμενης υποδομής που χρειάζεται ο άντρας για να κάνει τη δουλειά του.

Με τον διαμοιρασμό αυτό, η γυναίκα θα επανακτήσει την οικονομική της αυτονομία και θα είναι σε θέση να μπορέσει η ίδια να επιλέξει τη ζωή που θέλει, ξεπερνώντας το εμπόδιο της οικονομικής εξάρτησης. Με κινήσεις σαν κι αυτή, οι γυναίκες θα μπορέσουν να διεκδικήσουν χώρο στα κοινά και να βγουν από το σπίτι ως ίσες προς ίσους, παρά ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας.

(β) Φεμινιστική αγωγή
Την ίδια ώρα, χρειάζεται εξειδικευμένη αγωγή για τα αγόρια και τα κορίτσια. Τα κορίτσια χρειάζονται ενθάρρυνση για να θεωρήσουν τους εαυτούς τους ίσους με τα αγόρια, τα οποία χρειάζεται να καταλάβουν ότι δεν έχουν αναβαθμισμένο ρόλο απέναντι στα κορίτσια. Πρακτικές του τύπου “τα κορίτσια παρακολουθούν μάθημα οικιακής οικονομίας και τα αγόρια μάθημα σχεδιασμού και τεχνολογίας” πρέπει να εκλείψουν. Είναι αδιανόητο (και παράνομο σε ευρωπαϊκό επίπεδο) να γίνεται αυτό που συνέβαινε στο δικό μου γυμνάσιο όπου τα κορίτσια έπλεκαν την ώρα που τα αγόρια έπαιζαν ποδόσφαιρο ή παρακολουθούσαν μαθήματα τέχνης. Χρειάζεται δηλαδή παιδεία ούτως ώστε να “δημιουργηθούν” οι πολίτες του αύριο που θα μπορέσουν να ξεπεράσουν τις πεπαλαιωμένες σεξιστικές αντιλήψεις στις οποίες βασίζεται η κοινωνία.

Μόνο έτσι θα μπορέσουν οι γυναίκες να εκτιμήσουν πραγματικά τις επιλογές τους και μόνο έτσι θα μπορέσουν να αποκοπούν από τον ρόλο που τους χρεώνει η κοινωνία.

Αυτές οι δυο προτάσεις είναι η αρχή μιας σειράς ανάλογων μέτρων που μπορούν να ληφθούν αλλά που σε καμία περίπτωση δεν μπορούν από μόνες τους να λύσουν ένα τόσο περίπλοκο πρόβλημα. Χρειάζεται πολιτική βούληση και κοινωνική πίεση για να διεκδικήσουμε μια κοινωνία ισότητας, όπου η αμοιβή και η αναγνώριση που τυχαίνει ο καθένας να είναι ανάλογη της συνεισφοράς του. Χρειάζεται ο αγώνας για ισότητα να είναι παράλληλος και πολυδιάστατος ούτως ώστε κανένας και καμία να μην τυγχάνει αρνητικής μεταχείρισης λόγω του φύλου, της φυλής, του χρώματος ή των σεξουαλικών του/της προτιμήσεων.

Leave a Reply

14 Comments

  1. Γενικά συμφωνώ παρόλο που βλέπω πάρα πολλή βελτίωση στην γενεία μας… δηλ. 28-32 χρονών. Βλέπω ζευγάρια που έχουν εξίσου κάλες δουλειές και μοιράζονται τις δουλειές στο σπίτι – χωρίς να υπάρχει ένας υπεύθυνος. Βλέπω πατέρες να φροντίζουν τα μωρά τους, να τα ταϊζουν και μητέρες στον καφέ(νε).

    Στο δικό μου σχολείο η οικιακή οικονομία και ο σχεδιασμός και τεχνολογία γίνονταν με την μισή τάξη στο ένα μάθημα για μια περίοδο και μετά αλλάζαμε μάθημα για τη δεύτερη περίοδο – ανεξαρτήτως φύλου, ενώ κάθε μισό του τμήματος ήταν μιξ. Και μπορώ να πω ότι η οικιακή οικονομία στο γυμνάσιο ήταν από τα πιο χρήσιμα μαθήματα που έχω κάμει στο σχολείο – διότι μάθαμε και για την διατροφή και την εφηβεία κτλ κτλ…

    Νομίζω μόνο μπροστά θα πάμε, αλλά παίζει και ρόλο η εκπαίδευση, ηλικία και οι εμπειρίες ενός ζευγαριού.

    Σημείωση ότι τα τελευταία χρόνια οι επιτυχημένες μαθητριες σε προεισαγωγικές κτλ και οι φοιτήτριες είναι πιο πολλές από τους αρσενικούς – τα πράγματα θα μπαλανσάρουν.

  2. “Γενικά συμφωνώ παρόλο που βλέπω πάρα πολλή βελτίωση στην γενεία μας… δηλ. 28-32 χρονών.”

    Ημουν ετοιμος να το πω.
    Εν πιστευκω οτι υπαρχει κατι τεθκιο στην κυπρο για νεους μεχρι ΚΑΙ τα 35.
    Ουδεποτε εβιωσα κατι τεθκιο ν αντιμετωπιζουνται οι γενετζιες ως κατωτερα οντα.
    Τζινος που επαραγγειλε καφε πρεπει ναν μεγαλης ηλικιας ναν γενικα μισογυνης.

  3. Τι λοιπόν; Δεν φταίνε πουθενά οι ίδιες οι γυναίκες;
    Δεν λέω, καλά τα όσα λες, αλλα πιστεύω ότι κάθε κοινωνικό ζήτημα που τίθεται και στηρίζεται αποκλειστικά σε φράσεις όπως “φταίει η ανδροκρατούμενη κοινωνία”, ή “η κοινωνία έπλασε έτσι την τάδε μερίδα ανθρώπων” τέλοσπάντων “φταίνε οι άλλοι” βρίσκεται πολύ μακριά από την αλήθεια.Γιατί πάντα τέτοιου είδους αναλύσεις παραλείπουν την ατομική ευθύνη.
    Φέρνω ένα παράδειγμα, και παρακαλώ να μην θεωρηθεί ότι είναι ανάλογο με το θέμα μας, παρά μόνο σαν κάτι πιο χειροπιαστό και με λιγότερους συναισθηματικούς δεσμούς σε σχέση με το γυναικείο ζήτημα το οποίο τίθεται στην ανάρτηση: λοιπόν ας πάρουμε στην τύχη τους κλέφτες. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι στις πλείστες περιπτώσεις είναι η δομή και η λειτουργία της κοινωνίας η οποία εξωθεί αυτούς τους ανθρώπους στην κλεψιά. Ωστόσο, ως κοινωνία του θεωρούμε ατομικά υπεύθυνους και ένοχους για την πράξη τους και γι αυτό τους καταδικάζουμε. Το ίδιο ισχύει και με τα άλλα εγκλήματα.
    Όμως, παρόλο που στις περιπτώσεις των εγκληματιών θεωρούνται ατομικά υπεύθυνοι, στο κείμενό σου η γυναίκα παρουσιάζεται ως ατομικά ανεύθυνη ως προς αυτό που της συνβαίνει. Το ερώτημά μου και ο λόγος που σχολίασα είναι το γιατί συμβαίνει αυτό. Θεωρώ πως η οπτική γωνία είναι μονομερής, και συνεπώς, ανολοκλήρωτη γιατί δεν συμπεριλαμβάνει την γυναικεία ευθύνη. Στο κάτω-κάτω και οι γυναίκες είναι μέρος της κοινωνίας, συνεπώς είναι εξίσου συνυπεύθυνες για την περιγραφόμενη κατάσταση.

    Βασικά, και κατά βάθος, θεωρώ ότι το κείμενο αυτό μάλλον βοηθά προς την εξακολούθηση της κατάστασης στην οποία φαινομενικά επιτίθεται, διότι πολύ απλά, κάνει την γυναίκα που το διαβάζει να σκέφτεται: “μα ξέρεις, δεν φταίω εγώ, οι άνδρες φταίνε, η κοινωνία φταίει γι όλα αυτά”. Ένα τέτοιο κείμενο, κατά την γνώμη μου, θα έπρεπε να αναφέρει πρώτα τις υποχρεώσεις τις γυναίκας και μετά της κοινωνίας. Η ανάληψη της ευθύνης, είναι ο μόνος τρόπος απαλλαγής από ένα πρόβλημα.

    Αυτό το απόσπασμα: “Η πρώτη, έγραφε ότι πήγε σε συνέντευξη για δουλειά και αφού προσλήφθηκε της ανακοίνωσαν ότι το αφεντικό θα χαρεί ιδιαιτέρως για την πρόσληψη της λόγω του όμορφου παρουσιαστικού της.” Μπορεί να φαίνεται σεξιστικό εις βάρος της γυναίκας, αλλά, λέω εγώ, δεν μπορείς να το δεις και ως σεξιστικό είς βάρος του άνδρα που δεν προσλήφθηκε (αν είχαν όντως έτσι τα πράγματα) επειδή η ανταγωνίστριά του γυναίκα ήταν όμορφη και άρεσε στον εργοδότη;

  4. Συγνώμη για την μακρυγορία μου αλλά νιώθω την ανάγκη να συνεχίσω (κυρίως για να αποφύγω τυχόν παρερμηνείες): είναι αλήθεια πως ζούμε, στην Κύπρο, κάτω από μία καταδυναστευτική, υποχρεωτική και βάναυση θρησκευτική/εκκλησιαστική αυθαιρεσία η οποία εισχωρεί παντού στις ζωές μας. Αν εγώ, πχ, δεν μου αρέσει αυτή η κατάσταση και θέλω να περιορίσω τις δικαιοδοσίες της εκκλησίας στην ζωή μου (όπως υποδεικνύουν τα Ανθρώπινα Δικαιώματα φυσικά) αλλά παρόλη την δυσαρέσκειά μου πω, όπως το κείμενο σου περίπου προτείνει, “η κοινωνία που ζω φταίει για όλο αυτό” τότε δεν πρόκειται να αλλάξει τίποτε απολύτως. Θα συνεχίσω να υφίσταμαι ακριβώς την ίδια κατάσταση. Όμως αν πω, είμαι και γω ατομικά υπεύθυνος απέναντι στην κοινωνία μου, και έχω προσωπικό χρέος να διεκδικήσω πρώτος εγώ για μένα αυτά που δικαιούμαι, τότε μόνο μπορώ με διεκδίκηση να καταφέρω κάτι.

  5. Rose, Χριστιάνα και Γιώργο Πήττα,
    Ευχαριστώ πολύ:)

    Μαρία,
    Το theme ονομάζεται manifest. 🙂

    Μιχάλη τζιαι Ανδρέα,
    Εννοείται ότι η γενικά μας προφανώς εν σε πολλά καλύτερη κατάσταση από τη γενιά των γονιών μας, η οποία είναι σε πολύ καλύτερη κατάσταση από τη γενιά των γονιών τους και πάει λέγοντας.

    Όμως, το γεγονός ότι μερικοί καταφέρνουν να βγουν από τον βόθρο, δεν σημαίνει ότι ο βόθρος πλέον μυρίζει καλύτερα. Τζιαι στο συγκεκριμένο θέμα, αν ξεφύγουμε μάλιστα που ατομικά παραδείγματα που εμπειρικά μπορεί να παραθέσει ο καθένας μας τζιαι δούμε λλίο τα στατιστικά των γυναικών σαν ομάδα (χωρίς να υπονοείται ότι υπάρχει κάτι τόσο ενιαίο φυσικά) θα παρατηρήσουμε τεράστιες αρνητικές κοινωνικές/εργασιακές/πολιτικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, παρόλο που οι δεύτερες έχουν κατά πολύ καλύτερες ακαδημαϊκές επιδόσεις απ’ ότι οι άντρες.

    Έχω να πω ακόμα δυο λόγια για τούτη τη προσέγγιση των γυναικών σαν ομάδα παρά σαν μονάδες στην απάντηση μου προς τον σχολιαστή .a.

  6. .a.,
    Στο σχόλιο σου κάνεις 2 κριτικές. Την πρώτη την δέχομαι και την απαντώ, τη δεύτερη δεν μπορώ να τη δεχτώ τζιαι θα σε παρακαλέσω αν έσιεις λίγο παραπάνω χρόνο να μου εξηγήσεις λίγο καλύτερα τι εννοείς. Η πρώτη κριτική, είναι ότι δεν καταλογίζω προσωπικές ευθύνες στις γυναίκες και τα ρίχνω όλα στην κοινωνία. Η δεύτερη κριτική, η οποία δεν αποδέχομαι στην παρούσα εκδοχή είναι ότι συνεισφέρω στη συνέχεια της κατάστασης που φαινομενικά επιτίθεμαι. Απορρίπτω τη δεύτερη, γιατί με τις προτάσεις που παρέθεσα θεωρώ ότι συνεισφέρω θετικά στην εξομάλυνση τούτης της κοινωνικής ανωμαλίας. Την ίδια ώρα, όπως γράφει ο επίλογος μου, τούτες οι προτάσεις μπορούν να είναι η αρχή για μια σειρά από προτάσεις παρόμοιου προσανατολισμού που θα βοηθήσουν περαιτέρω την κοινωνία να γίνει πιο ίση.

    Απαντώντας λοιπόν στην πρώτη σου κριτική, θα πρότεινα να αντικαταστήσουμε το παράδειγμα των κλεφτών που παραθέτεις με ένα πιο συγγενικό στις γυναίκες παράδειγμα, αυτό των μαύρων, γιατί είναι πιο εύκολο να δούμε τις ιστορικές ανισότητες που εξηγούν την κοινωνικο-οικονομική τους κατάσταση. Εν τω μεταξύ μεταφράζω το “μαύροι” επειδή στην αγγλική βιβλιογραφία ονομάζουν το γκρουπ “blacks”, εν έσιει οποιοδήποτε άλλο ρατσιστικά υποκινούμενο λόγο.

    Οι μαύροι που λες, συστηματικά έχουν χαμηλότερες επιδόσεις που τους λευκούς σε όλους τους τομείς της κοινωνίας. Δεν καταφέρνουν να μπουν σε καλά πανεπιστήμια, και οι λίγοι που καταφέρνουν δεν έχουν ψηλές επιδώσεις. Αποτέλεσμα τούτου είναι να μην έχουν καλές δουλειές και να διαιωνίζεται τούτη η κατάσταση.

    Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν μαύροι που βαριούνται να δουλέψουν ή μαύροι που απλά δεν έχουν τα προσόντα για να σπουδάσουν κτλ κτλ. Ακριβώς λόγω των ιδιαιτεροτήτων του κάθε ατόμου, θα ήταν αδόκιμο να συγκρίνουμε ένα μαύρο και ένα άσπρο γιατί δεν θα μπορούσαμε να ξεκαθαρίσουμε ποια από τα χαρακτηριστικά τους είναι αποτέλεσμα δικής τους βούλησης ή κοινωνικής επιβολής. Γι’ αυτό ακριβώς τον λόγο, συγκρίνουμε τις συστηματικές διαφορές μεταξύ των γκρούπ, ούτως ώστε να διακρίνουμε patterns ως προς την ανισότητα ευκαιριών που είναι διαθέσιμες για το κάθε group.

    Τούτο, σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι αφαιρούμε τις προσωπικές ευθύνες που έχει ο κάθε ένας μας μες την κοινωνία.

    Ελπίζω να πέρασα το point μου.

  7. Προσπάθησα να εξηγήσω γιατί θεωρώ πως το κείμενό σου -κατά την γνώμη μου- δεν συμβάλλει ουσιαστικά προς μια κοινωνία πιο δίκαιη και πιο ίση ως προς τις γυναίκες: με το να μην καταλογίζεις σ αυτές καμία απολύτως ευθύνη και να τα ρίχνεις όλα στην κοινωνία ή την παιδεία ή την αντίληψη των ανθρώπων, όπως κάνεις. Ας πάρουμε το παράδειγμα των μαύρων λοιπόν, αφού το επιθυμείς: οι μαύροι, όσο και αν φαινομενικά ήταν ανεύθυνοι ουσιαστικά για την καταπίεση που δέχονταν από τους λευκούς τόσους αιώνες, ωστόσο αν συνέχισαν να λένε επ’ άπειρον ότι εγώ δεν πρέπει να κάνω τίποτα, η υφιστάμενη κοινωνία φταίει, ότι φταίει η παιδεία των λευκών και η αντίληψή τους, τότε μάλλον θα συνέχιζαν να είναι δούλοι και ξέρω γω τι άλλο. Ωστόσο είπαν οι μαύροι: αυτή η κατάσταση την θεωρώ άδικη, και πλέον, αφού το αντιλήφθηκαν αυτό, θεωρώ τον εαυτό μου υπεύθυνο να την αλλάξω.
    Το κείμενό σου, αντίθετα, δεν κάνει καμιά νύξη έστω και για ένα πενιχρό δείγμα γυναικείας ευθύνης, αλλά και ούτε παρακινά προς κάτι τέτοιο. Από την αρχή μέχρι το τέλος διαλαλείς: οι γυναίκες δεν φταίνε σε τίποτε, όλοι οι άλλοι φταίνε, και οι γυναίκες δεν πρέπει να κάνουν τίποτα γι αυτό αλλά όλοι οι άλλοι πρέπει να αλλάξουν στο όνομα μιας δικαιοσύνης.
    Το θέμα είναι αρκετά βαθύ: συμφωνώ με πολλούς φιλόσοφους που έλεγαν πως δεν έχει νόημα να ελευθερώσεις έναν άνθρωπο, αν δεν του δώσεις να καταλάβει πως η ελευθερία του βασίζεται σε κείνον, που σημαίνει πως πρέπει ο ίδιος να αναλάβει την ευθύνη του εαυτού του. Γιατί αν δεν το κάνεις αυτό, ακόμα και αν σήμερα τον ελευθερώσεις από ένα ζήτημα, δεν του λύνεις το πρόβλημα, αλλά αφού ως χαρακτήρας ουσιαστικά είναι ο ίδιος, θα υποπέσει σε κάποιο παρόμοια κατάσταση στο μέλλον.

    Αυτά που λέω εκτός από αυτά που λέω πιο πάνω, τα υποστήριζω και από το γεγονός ότι ΚΑΙ οι γυναίκες είναι μέρος της ίδιας αυτής κοινωνίας η οποία λες πως τις καταδυναστεύει, και επομένως, είναι εξίσου υπεύθυνες. Ελπίζω να έγινα περισσότερο ξεκάθαρος στο τι εννοώ.

    Στα λίγα που ξέρω για τον φεμινισμό (που, παρεμπιπτόντως, η ιδρύτριά του ήταν σύντροφος του Sartr ο οποίος ήταν ο μεγάλος φιλόσοφος της ατομικής ευθύνης) δεν επιτέθηκε στην κοινωνία και στους άνδρες: αντίθετα, ξεσήκωσε τις γυναίκες και δίνοντας τους την ευθύνη για τον εαυτό τους τις έβαλε να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους. Δεν το είπα στο πρώτο μου σχόλιο, αλλά εδώ ταιριάζει καλύτερα: θεωρώ το κείμενό σου αντι-φεμινιστικό, με την έννοια ότι τείνεις (πάντα μιλώ για το κείμενο της ανάρτησης) να βλέπεις την γυναίκα ως ένα πλάσμα που δεν πρέπει να, ή δεν έχει την ευθυνη του εαυτού της -αφού δεν της καταλογίζεις καμία απολύτως- ότι μόνο όλοι οι άλλοι θα την “σώσουν”. Και πάλι δηλαδή, με λίγα λόγια, την αφήνεις στα χέρια κάποιων άλλων, αφήνεις και πάλι την ζωή τους να εξαρτάται από την ζωή όλης της άλλης κοινωνίας, δηλαδή (δεν μένεις και κανένας άλλος) των ανδρών.

    Τούτο: “Τούτο, σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι αφαιρούμε τις προσωπικές ευθύνες που έχει ο κάθε ένας μας μες την κοινωνία.” Δεν διαφαίνεται πουθενά στην ανάρτησή σου, είναι κατι καινούργιο, και, το ξαναλέω, είναι αυτό που πολύ φωναχτά έλειπε και γι αυτό σχολίασα.

    • Η κοινωνία δεν είναι κάτι abstract. Είναι οι άνθρωποι που ζουν μέσα σ’αυτή, αντρες και γυναικες. Δεν είναι τυχαια που στο αρθρο δεν εφταιξα αοριστα “τους αντρες”. Δεδομενου της επανειλημμενης αναφορας στην κοινωνια, προφανως καταλογιζω ευθυνη (αν και σαφως λιγοτερη) στις γυναικες.

      Αν εισηγεισαι ότι η ευθυνη τους δεν είναι λιγοτερη, που ετσι καταλαβα ότι υπόνοεις, τότε πως μπορεις να εξηγησεις το γεγονος ότι μια γυναικα που εχει περισσοτερες δυνατοτητες αλλα και περισσοτερες ωρες και κοπο επενδυμενες σε ένα τομεα από ότι ενας αντρας, εχει λιγοτερες πιθανοτητες να διακριθει (πχ παίρνοντας προαγωγη στην συμβατικη εργασια ή professorship στην ακαδημαικη). Τα στατιστικα εν τω μεταξυ εν τα φκαλλω που τον νου μου, εχω references αν σε ενδιαφερει το θεμα παραπανω.

      Ολο το point του κειμενου, που προφανώς δεν καταφερα να περασω σε εσενα με επιτυχια είναι ότι οι γυναικες επιβαλλεται να παρουν τον ελεγχο της ζωης τους. Εδωσα μαλιστα προτασεις για το πως μπορει να επιτευχθεί αυτό. Γι’ αυτό θεωρω τον χαρακτηρισμο του “αντι-φεμινιστη” ατοπο.

      Εν τω μεταξυ, δεν υπαρχει “φεμινισμος” όπως δεν υπαρχει “φεμινιστικο κινημα” και γι’ αυτό δεν εχει μητερες και πατερες.

  8. “Ολο το point του κειμενου, που προφανώς δεν καταφερα να περασω σε εσενα με επιτυχια είναι ότι οι γυναικες επιβαλλεται να παρουν τον ελεγχο της ζωης τους.”
    Επειδή ακριβώς τούτο λαλώ και εγώ, και επειδή εν τούτο που κατά την γνώμη μου που λείπει που το κείμενό σου και γι αυτό εσχολίασα, σε παρακαλώ, αν εχεις και εσύ την καλοσύνη να μου δείξεις που ακριβώς λαλείς κάτι τέτοιο, ή έστω που υπονοείς κάτι τέτοιο. Απλά παράθεσέ μου έστω και μία πρόταση που να λαλεί κάτι τέτοιο.
    (τούτα ούλα όμως, αν εννοείς με τον ίδιο τρόπο το “οι γυναικες επιβαλλεται να παρουν τον ελεγχο της ζωης τους” μαζί με τον Μπαμπινιώτη -και μένα. Επειδή εν άλλο πράμα να πάρουν τον έλεγχο της ζωής τους, κάτι που το επρότεινες μόλις τωρά, και άλλο πράμα να τους δώσουμε -ως κοινωνία- τα δικαιώματά τους. Η διαφωνία μου εξ αρχής ήταν τούτη. Εσύ στο κείμενο δεν προτρέπεις κατ΄ουδένα τρόπο το οι γυναίκες να παρουν τον έλεγχο της ζωής τους, διότι πρώτα απ όλα αυτό απαιτεί την προσωπική ευθύνη που συζητήθηκε πιο πάνω. )

    “Αν εισηγεισαι ότι η ευθυνη τους δεν είναι λιγοτερη”
    Όχι μόνο εισηγούμαι ότι η ευθύνη τους δεν είναι λιγότερη, αλλά ότι η ευθύνη τους για την ζωή τους -όπως και για μένα η ζωή μου και η πορεία της- είναι μεγαλύτερη για εκείνες από ότι για όλους τους άνδρες μαζί. Δεν μπορώ να φταίω τους γονείς μου αν κάτι δεν πάει καλά στην ζωή μου. Δεν μπορώ να φταίω την κοινωνία για κάτι ανάλογο. Πρέπει να κάνω πρώτα κάτι εγώ, και το πρώτο βήμα γι αυτό είναι η ανάληψη της ευθύνης του εαυτού σου.

    “Δεδομενου της επανειλημμενης αναφορας στην κοινωνια, προφανως καταλογιζω ευθυνη (αν και σαφως λιγοτερη) στις γυναικες.”
    Η ευθύνη που τους καταλογίζεις, είναι προφανώς, απειροελάχιστη σε σχέση με την υπόλοιπη κοινωνία, που επιμένω, οι μόνοι που απομένουν είναι οι άνδρες. Και η ειρωνεία, είναι ότι μιλάς για ελευθερία και ισότητα των 2 φύλων την ίδια στιγμή που δεν τους καταλογίζεις και ίσες ευθύνες.